آموزش ( 3DMAX )
با سلام خدمت تمامی کاربران گرامی در زیر آموزش تصویری 3D Studio Max را بررسی میکنیم در انتهای این آموزش تصویری نیز کل آموزش (هم متن و هم تصویری) در یک فایل PDF پیوست است.
در طی این دوره آموزشی، شما را با نرمافزار 3ds max 2012 که به اختصار آن را Max مینامیم و یکی از معروفترین نرمافزارها در زمینه طراحی گرافیک سه بعدی و تصاویر متحرک به شمار میرود، آشنا خواهیم کرد. 3ds Max امروزه در رشتههای گوناگونی همچون معماری، جلـوههای ویژه سینمایی، طراحی صفحات وب، بازیهای کامپیوتری و انیمیشنهای ویدئویی کاربرد فراوان دارد.پس از نصب نرمافزار بر روی سیستم، میتوانید آن را از طریق منوی Start و یا با استفاده از آیکون موجود در Desktop اجرا نمائید. بر روی آیکون 2012 Autodesk 3ds Max، که با فلش مشخص شده است، دابل کلـیک (دوبار کلیک سریع) کنید.
هر بار که برنامه 3ds Max را اجرا میکنید، با اجرا شدن کامل برنامه، پنجره خوشآمدگویی یا Welcome to 3ds Max، بر روی صفحه ظاهر میشود که از طریق آن میتوانید درباره موضوعات مختلف مربوط به Max ، کمک دریافت کنید. همچنین در سمت راست این پنجره گزینههایی برای ایجاد یک پروژه جدید، باز کردن پروژههای موجود و یا باز کردن آخرین پروژههایی که بر روی آنها کار شده است قرار گرفتهاند. اگر مایل هستید که این پنجره در دفعات بعدی اجرای Max ظاهر نشود، کافی است که گزینه Show this Welcome Screen at startup واقع در پائین پنجره را غیر فعال کنید. روی گزینه Show this Welcome Screen at startup کلیک کنید تا غیرفعال شود.
روی کلید Close کلیک کنید تا پنجره بسته شود.
در ابتدای کار اجازه بدهید شما را با محیط Max آشنا کنیم. در زیر نوار عنوان واقع در بالای پنجره، نوار منوها وجود دارد که در آن دوازده منو موجود است. در این منوها تمام دستورات لازم برای کار با Max قرار داده شدهاند. منوی Edit را باز کنید.
توجه کنید که در سمت راست بعضی از گزینههای منو، فلـش کوچکی وجود دارد که نشان میدهد اگر بر روی آن گزینه کلـیک کنید، یک منوی فرعی باز میشود. همچنین درسمت راست برخی از دستورات این منوها عبارت مربوط به ترکیبی از کلـیدهای صفحه کلـید مشاهده میشود که به آنها کلـید میانبر (Shortcut Key) گفته میشود. به این ترتیب با فشردن همزمان این کلـیدهای میانبر، نیازی به استفاده از منوها نخواهید داشت. ضمناً دستوراتی که با انتخاب آنها پنجرهای برای تعیین پارامترهای مختلـف باز میشود، در مقابل خود دارای علامت سه نقطه . . . میباشند. کلـید Esc فشار دهید تا منوی بازشده بسته شود.
نوار ابزار Quick Access که با کادر قرمز مشخص شده است شامل کلیدهایی برای مدیریت فایلهای Max مانند ایجاد یک پروژه جدید، باز کردن و ذخیره کردن و همچنین برخی دستورات پر استفاده مانند لغو آخرین تغییرات اعمال شده و ... میباشد.
این قسمت، نوار ابزار اصلـیMax است. برخی از دستورات موجود در منوها که بیشترین کاربرد را دارند در این نوار ابزار گنجانده شده است. این دستورات، امکان ویرایش، انتخاب و مدیریت بر روی اشیاء را برای شما فراهم میآورند. در بخشهای بعد، به تدریج با نحوه بکارگیری هر یک از آنها آشنا خواهید شد.
دریچههای دید (Viewport) محیط اصلـی کار شما میباشند و در حقیقت پنجرههایی هستند که شما از طریق آنها تحت زوایای مختلـف به صحنهای که ساختهاید نگاه میکنید. هرچیزی که ترسیم کنید، مستقیماً در این نواحی رسم میگردد. چهار نمای پیشفرض عبارتند از نمایTop (بالا)، نمایLeft (چپ)، نمایFront (جلـو) و بالاخره نمای Prespective (منظره). با راست کلـیک کردن بر روی هر یک ازنماها، آنViewport بصورت فعال در میآید. روی نمای Left که با کادر قرمز مشخص شده است، راست کلـیک کنید. (کلید راست ماوس را بفشارید)
به این ترتیب، نمای Left به صورت فعال در آمد. وجود کادر زرد رنگ در اطراف یک دریچه، به معنی فعال بودن آن میباشد.
پانلهای فرمان، امکان دسترسی به گروهی دیگر از دستورات را فراهم میکنند. با کلـیک بر روی هر برگه به محتویات مربوط به آن دسترسی پیدا خواهید کرد
ابزارهای کنترل مربوط به نحوه نمایش Viewport ها که با کادر قرمز مشخص شده است، امکان حرکت دادن و چرخاندن آنها را فراهم آورده و شما را قادر میسازد تا بزرگنمایی صفحه را تنظیم کرده و یا زاویه دید را تغییر دهید.
ابزارهای کنترل انیمیشن، به شما امکان میدهد که محیط کار را به Frameهای مختلـف انیمیشن منتقل کرده و تنظیمات مربوط به ساختار حرکتی را انجام دهید. دکمه Auto Key شما را در مٌد Animation قرار میدهد و یا از آن خارج میکند.
این قسمت، مختصات اشارهگر ماوس و یا موقعیت یک شی, در Viewport فعال را نشان میدهد. همچنین این قسمت دارای ابزاری برای کنترل موقعیت اشیا, و نیز قفل نمودن حالت انتخاب یک شی, از میان چند شیء میباشد.
این قسمت مانند یک Help کوچک، توضیحات مختصری را در مورد عملیات جاری ارائه میدهد.
این قسمت جهت صدور فرمانهای زبان برنامهنویسی Max (که به زبان Max Script معروف است) مورد استفاده قرار میگیرد.
هنگامیکه وارد برنامه Max میشوید، این برنامه یک صحنه خالـی جدید را در اختیار شما قرار میدهد. شما میتوانید پس از تغییر دادن صحنه وایجاد اشیای جدید، صحنه را با نام دلـخواه ذخیره نمائید. برای این منظور باید از گزینه Save واقع در منوی File و یا کلید Save در نوار ابزار Quick Access استفاده کنید. روی کلید Save واقع در نوار ابزار Quick Access کلیک کنید.
توجه کنید که Max بصورت پیشفرض پروژه شما را در داخل آدرس Documents\3dsMax\scenes، ذخیره خواهد کرد. ضمناً پسوند فایل پروژه، .Max خواهد بود. در جعبه متن File Name، عبارت Empty را تایپ نمائید.
روی کلید Save کلیک کنید.
اگر بخواهید از پروژهای که قبلاً ذخیره شده است استفاده کنید، لازم است که آن را باز نمائید. برای این کار باید از گزینه Open واقع در منوی File و یا کلید Open واقع در نوار ابزار Quick Access استفاده کنید. از این طریق، شما امکان باز کردن پروژههایی با پسوند .Max را خواهید داشت. روی کلید Open در نوار ابزار Quick Access کلیک کنید.
فایل Rabbit، که با فلش مشخص شده است، را انتخاب نمائید.
روی کلید Open کلیک کنید.
درصورتیکه بخواهید یک پروژه قدیمی را با یک نام جدید ذخیره کنید و یا محل ذخیرهسازی پروژه جاری را تغییر دهید، باید از گزینه Save as واقع در منویFile استفاده کنید. منوی File را باز کنید.
گزینه As Save را انتخاب نمایید.
در جعبه متن File Name، عبارت Eniac را تایپ کرده ایم.با دقت در پنجره Save as، مشاهده خواهید کرد که در سمت راست کادر File Name، یک دکمه حاوی علامت مثبت + وجود دارد. عملـکرد این دکمه به این صورت است که اگر در انتهای نام فعلـی فایل یک شماره موجود باشد، یک واحد به آن اضافه خواهد شد و اگر شمارهای موجود نباشد، به انتهای نام فایل شماره 01 افزوده میگردد. این امکان زمانی مفید است که بخواهید چندین مرتبه در یک صحنه تغییراتی به وجود آورید و آنها را بطور متوالـی ذخیره نمائید. روی کلید Save کلیک کنید.
منوی File را باز کنید.
گزینه As Save را انتخاب نمایید.
روی کلید حاوی علامت مثبت (+)، که با فلش مشخص شده است، کلیک کنید.
دقت کنید که نام پروژه از Eniac به Eniac01 تغییر پیدا کرده است.
اگر میخواهید تغییراتی در صحنه به وجود آورید ولـی از نتیجه کار مطمئن نیستید، میتوانید آن را درحافظه کامپیوتر بصورت موقت ذخیره نموده و پس از اطمینان از حاصل کار، آن را بطور قطعی ذخیره کنید. برای این منظور از منوی Edit و دستورات Hold و Fetch استفاده نمائید. توصیه ما این است همیشه قبل از تغییر یک شیء، دستور Hold را اجرا کنید و درصورتیکه نتیجه کار مطلـوب بود، فایل را ذخیره کنید. در غیر این صورت، از دستور Fetch استفاده نمائید تا به حالـت قبل از عمل Hold باز گردید. منوی Edit را باز کنید.
گزینه Hold را انتخاب نمایید.
اکنون شما تصویر را بصورت موقت ذخیره نمودهاید. توجه کنید که تنها آخرین صحنه Hold شده بر روی حافظه موقت ذخیره خواهد شد.
در این مرحلـه، ما تغییراتی را بر روی صحنه ایجاد کردهایم که نتیجه آن را مشاهده میکنید. حالا با کمک دستور Fetch میتوانید آن را به حالـت پیشین بازگردانید. منوی Edit را باز کنید.
گزینه Fetch را انتخاب نمایید.
در پنجره ظاهر شده، روی کلـید Yes کلـیک کنید.
اگر بخواهید بجای استفاده از یک پروژه ذخیره شده، پروژه خود را از ابتدا، یعنی یک صحنه خالـی شروع کنید، باید از گزینه New واقع در منوی File و یا کلید New واقع در نوار ابزار Quick Access استفاده کنید. در صورتیکه در آن زمان صحنهای باز باشد و شما از زمان ایجاد یا باز کردن آن صحنه روی آن تغییراتی صورت داده باشید، Max از شما سوال خواهد کرد که آیا مایل به ذخیره تغییرات ایجاد شده در صحنه هستید یا خیر. روی کلید New در نوار ابزار Quick Access کلیک کنید.
در پنجره ظاهر شده، روی کلـید No کلـیک کنید.
در این مرحلـه Max از شما سوال میکند که آیا باید برای صحنه جدید ازاجزای موجود در صحنه قبلـی استفاده کند یا خیر. با استفاده از این پنجره، شما قادر خواهید بود یک صحنه جدید به همراه اجسام موجود در صحنه قبلـی نیز ایجاد نمائید. در پنجره New Scene گزینه New All را انتخاب کنید.
روی کلید OK کلـیک نمائید.
اگر لازم باشد که هرگونه اطلاعات و تغییرات در مورد اشیاء جاری نادیده گرفته شده و صحنه به یک صحنه کاملا خالـی و جدید تبدیل گردد، باید از دستور Reset استفاده نمائید. استفاده از این دستور، درست مانند این است که شما برنامه Max را بسته و و مجدداً باز کنید. توجه کنید که در صورت اعمال تغییرات، Max پیغامی به منظور ذخیرهسازی تغییرات انجام شده خواهد داد که در مورد آن قبلاً توضیح داده شد. منوی File را باز کنید.
گزینه Reset را انتخاب کنید.
در پنجره ظاهر شده روی کلـید Yes کلـیک کنید.
برای حفاظت از اطلاعات و دادهها، ایجاد یک فایل پشتیبان از پروژه امری ضروری است. Max امکاناتی در اختیار ما گذاشته که با استفاده از آنها، در فواصل زمانی معین، از صحنهای که روی آن کار میشود نسخه پشتیبان تهیه گردد. خود Max این فایلها را به نامهای autoback1، autoback2 و الـی آخر ذخیره میکند. اصولا این نوع قابلـیتها که مطابق با سلـیقه هر کاربر تنظیم میشود را باید در منوی Customize جستجو کرد. منوی Customize را باز کنید.
گزینه Preferences را انتخاب کنید.
روی برگه Files کلـیک کنید.
از قسمت Auto Backup، روی گزینه Enable کلـیک کنید.
در این مرحلـه، میتوانیم تعداد کپیهای پشتیبان ایجاد شده را تنظیم نمائیم. هر زمان که تعداد کپیهای پشتیبان از این حداکثر بیشتر شود، فایلهای بعدی به ترتیب از اولـین فایل به بعد روی فایلهای پشتیبان قبلـی ذخیره میشود. درجعبه متن مشخص شده دابل کلـیک کنید سپس عدد 5 را تایپ کنید.
در جعبه متن Backup Interval میتوانید فاصله زمانی میان ایجاد کپی خودکار را بر حسب دقیقه تعیین نمایید. در جعبه متن Backup Interval دابل کلـیک کنید سپس عدد 10 را تایپ کنید.
در حالـت پیشفرض، هنگام ذخیرهسازی یک پروژه با استفاده از دستور Save، پروژه تغییر یافته بر روی پروژه قبلـی ذخیره خواهد شد و امکان دسترسی به پروژه قبلـی دیگر وجود نخواهد داشت. Max امکان میدهد که هر زمان که دستور Save را اجرا کنید، بطور خودکار یک کپی پشتیبان هم از فایل ذخیره شده ایجاد شود. این قابلـیت توسط گزینه Backup on Save در دسترس میباشد.
روی دکمه OK کلـیک کنید.
برای بازیابی فایلهای پشتیبانی که تا بحال ایجاد کردیم باید با استفاده از پنجره Open فایلهای دارای پسوند .bak را در پوشه آن باز نمائیم. منوی File را باز کنید.
گزینه Open را انتخاب کنید.
فایلهای پشتیبانی که دارای پسوند .bak هستند، در حالت عادی در پنجره Open دیده نمیشوند. برای مشاهده فایلهای با پسوند متفرقه، باید از لیست بازشونده Files of type گزینه All files را انتخاب نمایید. روی لـیست بازشونده Files of type کلـیک کنید تا باز شود.
از لیست باز شده گزینه All files(*.*) را انتخاب کنید.
روی فایل rabbit.bak دابل کلـیک کنید.
شما میتوانید اشیاء آمادهای که در یک پروژه دیگر وجود دارند را به پروژه خود اضافه نمائید. به این عمل، Merge (ادغام کردن) گفته میشود. با ادغام یک جسم در یک صحنه، جسم مذکور مواد و خصوصیات متحرکسازی جسم اولـیه را به ارث میبرد. منوی File را باز کنید.
روی فلش مقابل گزینه Import کلیک کنید.
گزینه Merge را انتخاب نمایید.
روی فایل Box، که با فلش مشخص شده است، دابل کلـیک کنید.
با انتخاب فایل مورد نظر، پنجرهای بر روی صفحه ظاهر میشود که نام اشیا, موجود در فایل انتخاب شده در آن لیست شدهاند و شما میتوانید تمام یا تعدادی از اشیا, موجود در این لیست را برای ادغام شدن با فایل خود انتخاب کنید. در اینجا ما قصد داریم تمام اشیاء موجود در فایل انتخاب شده با فایل جاری ادغام شوند. روی کلید All که با فلش مشخص شده است کلیک کنید.
روی کلید OK کلیک کنید.
اگر نام برخی از اشیا, موجود در فایل انتخاب شده برای ادغام با اشیا, موجود در طرح فعلی یکی باشد، این مورد توسط پنجره Duplicate Name به شما اطلاع داده میشود. در این حالت با کلیک بر روی کلید Merge، شیء جدید با همین نام به صحنه اضافه می شود. انتخاب کلید Skip به معنای صرف نظر از ادغام شیء جدید با شیء همنام موجود در طرح می باشد. کلید Delete Old باعث حذف شیء موجود در صحنه فعلی و جایگزین شدن شیء جدید خواهد شد. همچنین با انتخاب کلید Auto-Rename نام شیء همنام بطور خود کار تغییر داده میشود.
اگر نام برخی از اشیا, موجود در فایل انتخاب شده برای ادغام با اشیا, موجود در طرح فعلی یکی باشد، این مورد توسط پنجره Duplicate Name به شما اطلاع داده میشود. در این حالت با کلیک بر روی کلید Merge، شیء جدید با همین نام به صحنه اضافه می شود. انتخاب کلید Skip به معنای صرف نظر از ادغام شیء جدید با شیء همنام موجود در طرح می باشد. کلید Delete Old باعث حذف شیء موجود در صحنه فعلی و جایگزین شدن شیء جدید خواهد شد. همچنین با انتخاب کلید Auto-Rename نام شیء همنام بطور خود کار تغییر داده میشود.
برای اینکه انتخاب هر یک از کلیدهای Merge، Skip، Delete Old و Auto-Rename بر روی تمام اشیاء هم نام اعمال شود، میتوانید گزینه Apply to All Duplicate را انتخاب و سپس یکی از این چهار کلید را انتخاب کنید. روی گزینه Apply to All Duplicate کلیک کنید.
روی کلید Auto-Rename کلیک کنید.
بسیارخوب، به این ترتیب اشیاء فایل انتخاب شده با صحنه جاری ادغام شدهاند. شما همچنین میتوانید یک شیء موجود در صحنه، را با شیای از صحنه دیگر تعویض کنید. با این عمل، جسم حاصل کلـیه خواص ثابت و متحرک جسم اولـیه را به ارث خواهد برد. منوی File را باز کنید.
روی فلش مقابل گزینه Import کلیک کنید.
گزینه Replace را انتخاب نمایید.
روی فایل Box2، که با فلش مشخص شده است، دابل کلـیک نمائید.
توجه به این نکته ضروری است که نام جسمی که قرار است با یکی از اجسام داخل صحنه فعلـی عوض شود، باید دقیقاً با آن جسم همنام باشد. روی نام شیء Box02 دابل کلـیک کنید.
روی کلید Yes کلیک کنید.
برنامه Max میتواند از فایلهای ساخته شده در برنامههای دیگر نیز استفاده کند. هر یک از برنامههای گرافیکی، یک فرمت اختصاصی برای ذخیره فایلها دارند. از جملـهفرمتهایی که Max میتواند آنها را بخواند، میتوان به
.3DS و .PRJ برای 3DStudio Mesh ،
.AI برای Adabe Illustrator،
.DWG و .DXF برای Autocad و
.SHP برای 3DStudio Shape
اشاره کرد. برای این کار باید از دستور Import واقعدر منوی File استفاده نمود. منوی File را باز کنید.
گزینه Import را انتخاب نمایید.
روی کلید لـیست بازشوندهFiles of type کلیک کنید.
از لیست باز شده، گزینهAutoCAD Drawing (*.DWG,*.DXF) را انتخاب نمایید.
روی فایل3D Home دابل کلـیک کنید.
حالا پنجرهای ظاهر شده است که توسط آن شما میتوانید خصوصیات طرح Import شده را تعیین کنید. در اینجا ما گزینههای پیش فرض را قبول میکنیم. پس کافی است که روی کلید OK از این پنجره کلیک کنیم. اما از آنجا که در حال حاضر کلید OK از دید ما خارج میباشد، میتوانیم برای تأیید پنجره کلید Enter را فشار دهیم. کلید Enter را فشار دهید.
Maxهمچنین میتواند پروژههای خود را برای استفاده در نرمافزارهای دیگر نیز صادر کند. اما از آنجا که این نرمافزارها معمولا تواناییهای Max را ندارند، ممکن است بعضی از اطلاعات پروژهها در این تبدیل از بین برود و یا به نوعی تغییر کند. معمولاً درصورتیکه خطر از بین رفتن دادهها وجود داشته باشد، خود Max اخطار لازم را به شما خواهد داد. منوی File را باز کنید.
گزینه Export را انتخاب کنید.
روی کلید لـیست بازشونده Save as type کلیک کنید.
از لیست باز شده گزینه AutoCAD (*.DWG) را انتخاب کنید.
شما میتوانید نام و آدرس مورد نظر خود را در جعبه متن File name وارد نموده و روی کلـید OK کلـیک کنید. در این صورت، پنجرهای گشوده میشود که تنظیمات مربوط به فایل DWG در آن صورت میگیرد. ما در اینجا تنظیمات پیشفرض را میپذیریم. در محل مشخص شده توسط فلش کلیک کنید.
عبارت 3dsTodwg را تایپ نمایید.
روی کلید Save کلیک کنید.
روی کلید OK کلیک کنید.
بسیار خوب، به این ترتیب یک فایل از پروژه شما با فرمت نرمافزار AutoCAD ایجاد گردید.
در Max این قابلـیت وجود دارد که محیط کار را مطابق میل خود تغییر داده و نوارهای ابزار را در جای مورد نظر خود بگذارید. همچنین اگر محیط کار را تغییر داده باشید این امکان وجود دارد که همه چیز را به حالت اول بازگردانید. در این صفحه ما فایل جدیدی را باز کرده و محیط Max را کاملا تغییر دادهایم و برای تمرین، محیط کار را به حالـت پیشفرض Max در میآوریم. منوی Customize را باز کنید.
گزینه Revert to Startup Layout را انتخاب کنید.
روی کلـید Yes کلـیک کنید.
همانطور که میبینید همه چیز به حالت اول بازگشته است. یکی دیگر از امکانات جالب Max، تغییر رنگ قسمتهای مختلف محیط کار میباشد. برای این منظور باید از گزینه Customize user Interface واقع در منوی Customize استفاده کنید. منوی Customize را باز کنید.
در منوی باز شده روی گزینه Customize User Interface کلیک کنید.
در برگههای مختلف این پنجره میتوانید قسمتهای مختلف محیط کاری را به دلخواه خود تغییر دهید. همچنین با استفاده از گزینههای موجود در برگه Color می توانید رنگ قسمتهای مختلف را نیزتعیین کنید. روی کلید Close کلیک کنید.
شما میتوانید بعد از آنکه محیط کار را به دلخواه خود تغییر دادید، این محیط را بصورت یک الگو ذخیره کنید تا در آینده هر زمان که نیاز داشتید با فراخوانی فایل این الگو محیط کار را سریعاً به این حالت دلخواه تغییر دهید. برای این منظور باید از گزینه Save Custom UI Scheme واقع در منوی Customize استفاده کنید.
برای فراخوانی یک الگوی ذخیره شده از محیط کار باید از گزینه Load Custom UI Scheme واقع در منوی Customize استفاده کنید. اگر از نسخه کامل 3ds Max استفاده میکنید، این نسخه الگوهای آمادهای برای تغییر محیط کار و چیدمان آن دارد. در ادامه و برای مثال یکی از این الگوها را مورد استفاده قرار خواهیم داد. منوی Customize را باز کنید.
در منوی باز شده روی گزینه Load Custom UI Scheme کلیک کنید.
روی الگوی مشخص شده با فلش دابل کلیک کنید.
همانطور که میبینید رنگ تیره محیط کاری با رنگهای روشن جایگزین شده است. دقت کنید که الگوی انتخاب شده تنها رنگ محیط کار را از تیره به روشن تغییر داده و در چیدمان محیط کار تغییری نداده است. ولی با انتخاب الگوهای دیگر ممکن است چیدمان محیط کار نیز تغییر کند.
برای استفاده بهتر از محیط کاری Max بهتر است قسمتهایی که به آنها احتیاج ندارید را از محیط کاری خود حذف کنید. به عنوان مثال در اینجا چون ما فعلا از نوار ابزاری که با کادر قرمز مشخص شده و اصطلاحاً Ribbon نامیده میشود استفاده نمیکنیم، آن را از محیط کار خود حذف میکنیم. منوی Customize را باز کنید.
گزینه Show UI را انتخاب کنید.
گزینههای موجود در این منوی باز شده به شما این امکان را میدهند که نوارهای ابزار مختلف را از محیط کار Max حذف و یا به آن اضافه نمایید. روی گزینه Show Ribbon کلیک کنید.
همانطور که میبینید Ribbon از محیط کار Max حذف شده و به این ترتیب شما نماهای بزرگتری برای کار در اختیار دارید.
در این فصل شما با اصول و مفاهیم اولیه کار با 3Dstudio Max آشنا شدید. در فصل بعد با دریچههای دید (View Port) و نحوه استفاده از آنها آشنا خواهید شد.